Şakarim Kudayberdiyly’nun eserlerinde toplumsal meseleler
Sanatçı
olabilmek için elbette beceri, yetenek, yaratıcılık, sezgi ve ilham gerekir.
Ancak büyük sanatçı olmak için bunlara ilaveten başka bir husus vardır ki o da
sanatçının ele aldığı konudur.
Büyük sanatçı
olmanın belki en önemli koşulu, eserlerinde temel toplum sorunlarının ele
alınmasıdır. İçinde yaşadıkları toplumun temel toplumsal sorunlarını ele alan
ve sanatçı duyarlılığı ile bu konuyu işleyen sanatçılar, kalıcı, önemli ve
büyük sanatçı olabilmektedirler.
Ünlü
Kazak edebiyatçısı Şakarim Kudayberdiuly (1858-1931) da Kazak toplumunun en önemli
sorunlarını ele almış ve çoğu sosyal bilimcinin irdelediği sorunları
eserlerinde dile getirmiştir.
Şakarim
Kudayberdioğlu çok yönlü bir kişilik olarak karşımıza çıkmaktadır.
Kudayberdioğlu sadece önemli bir edebiyatçı, yazar ve şair değildir. Aynı zamanda felsefecidir,
tarihçidir ve bir bestekar, kompozitördür.
Ölümünün
üzerinden 82 yıl geçmiş olmasına rağmen
günümüz Kazak toplumu önündeki temel sorunlar karşısında Şakarim Kudayberdioğlu’nun çalışmaları önemini koruyor. O yaşadığı dönemde,
Kazak toplumunun siyasi ve sosyal
problemlerini çalışmalarında yansıtmış, yalnızca yansıtmakla kalmamış, mesela
Ak Jurek’, ‘Taza Akıl’, ‘Adal Enbek’ adlı çalışmalarıyla temel toplumsal
sorunlar önünde halkına doğru yolu göstermek de isteyen bir sosyolog gibidir.
‘Omir’,
‘Sankoilar’, ‘İzakorlar’, ‘Kumarlik’, ‘Kaljinbas’, ‘Toyımsız Napsi’ gibi
şiirlerinde bir felsefeci gibi insan
karakterlerin iyi ve kötü yönlerini anlatır.
İstanbul ve
Paris kütüphanelerindeki bir tarihçi, titizliğindeki araştırmalarıyla Kazak halkının tarihini incelemiş ‘Türk,
Kırgız, Kazak Hanlıkları’ (1911) bu
çalışmaların ürünü olarak ortaya çıkmıştır. İslami
(X) İstanbul
Üniversitesi
konulara da
ilgi duyan yazar, ‘Müslümanlığın Şartları ’ adlı çalışmasını da aynı yıl
yazmıştır.
Şiirlerinde Kazak insan tipini anlatır. ‘Parti Adamları’nda:
…dürüstlük dese dik durur başı,
Topladığı mal mülkü, içmesi şeytan kiri.
Yaptığı işi orada, gücü burada,
Kardeşlerine benzemiş nereleri? (3, 82 sayfa),
Kazakların o dönemdeki olumsuz toplumsal koşullarını da şöyle anlatır: …
vicdan nerde, akıl nerde, namus nerde,
Hep köpeğe yalvardın, kazanç nerde?
O zengine köpeğin gitse-günün kara,
Kendini saklayacak kamış nerede? (3, 87 sayfa),
Kazakların en önemli sorunlarından biri olan kendi içlerindeki anlaşmazlık ve
bölünmüşlükler üzerinde durur ve
kardeşler arasında birlik ve
barış olmayınca bereketin de
kalmayacağını ifade eder.
Şakarim çalışmalarında toplumsal problemleri yüksek bir sanat seviyesinde
ifade ederek Kazak şiirlerin gelişiminde
büyük rol oynamıştır.
Yazar çalışmalarında, yaşadığı dönemim gerçeklerini, sosyal problemlerini
şiirler üzerinden halka açık ve net şekilde
duyurma yolunu seçmiştir. Sadece şiir mi?
‘Mundı şal’ (Hüzünlü İhtiyar), başlıklı yazısı, ‘Kazak’ gazetesi ile ‘Aikap
dergisindeki makaleleri o dönemdeki Kazak toplumunun önemli sorunlarını ele
alması bakımından önemlidir.
Kısacası Şakarim Kudayberdiylu’nun eserleri bugün için de incelenmeye değer
özellikler göstermektedir ve günümüz Kazak toplumunun sorunları anlamak için de
önemini korumaktadır.
Kaynakça
1
Şakarimtanu
Meseleleri. Seçmeli. –Semey-Novosibirsk: 2008-124 sayfa.
2
Adebiyattanu
Terminlerin Sözlüğü-Semey-Novosibirsk: 2006-398 sayfa.
3
Şakarim.
Jolsyz jaza-Almaty:1988-247 sayfa.
4
Abdigazioğlu
B. Akikat Ainası // Şakarim Şiirlerindeki Yeteneklilik
meseleleleri//OkumaKuralları.-Semei, Han-Taniri, 2006-108 sayfa.
5
Kudaiberdioğlu
Ş. Şiirler /
editör m.Magauin.-Almatı: 1988 .-256 sayfa.